Reklama

Wiadomości

Straty w dobrach kultury i dziełach sztuki poniesione przez Kościół Rzymsko – Katolicki w Archidiecezji Krakowskiej w wyniku II wojny światowej

Okupant niemiecki podczas II wojny światowej podjął bezpardonową walkę z całym społeczeństwem polskim, w tym również z Kościołem Rzymsko – Katolickim. Walka przeciwko Kościołowi Katolickiemu polegała zarówno na eksterminacji duchowieństwa, jak i na niszczeniu zabytków architektury sakralnej oraz niszczeniu lub rabunku wyposażenia kościołów i klasztorów.

[ TEMATY ]

II wojna światowa

archidiecezja krakowska

straty

Reprodukcja Margita Kotas

Modlitwa na ruinach kościoła Sakramentek na rynku Nowego Miasta w Warszawie

Modlitwa na ruinach kościoła
Sakramentek na rynku
Nowego Miasta w Warszawie

Bądź na bieżąco!

Zapisz się do newslettera

Łupem okupanta niemieckiego padły przede wszystkim cenne przedmioty złotnicze. Doszczętnie zostały ograbione z najcenniejszych pamiątek historycznych i z najstarszych zabytków złotniczych w Polsce skarbce kościelne w: Gdańsku, Trzemesznie, Poznaniu, Gnieźnie, Krakowie, Kaliszu, Warszawie, Sandomierzu, Lublinie, Płocku. Po wojnie powrócił tylko skarbiec krakowski, trzemeszeński, wielicki i sandomierski oraz część skarbca poznańskiego. Nie ocalało nic z darów Zygmunta III dla katedry warszawskiej .

Reklama

Jednak największe straty poniosły prowincjonalne kościoły, w których często znajdowały się wybitne dzieła sztuki. Niestety przedmioty te nie były prawie nigdzie opublikowane i najczęściej nie fotografowane. Zebrane po wojnie materiały przez Ministerstwo Kultury i Sztuki, ograniczają się do podania liczby sztuk oraz z metalu z jakiego zostały wykonane. Dlatego też określenie strat w dziale złotnictwa jest bardzo trudne. Oficjalna liczba wywiezionych kielichów mszalnych wynosi 394 sztuki, w tym 36 gotyckich. Po porównaniu z tajnymi spisami niemieckimi, wynika iż liczba ta była wielokrotnie większa. W przypadku zabytków gotyckich, stanowiły one prawie połowę wszystkich kielichów mszalnych zrabowanych przez okupanta niemieckiego. Podobnie było z pozostałymi przedmiotami sztuki kościelnej, jak monstrancje, krzyże, relikwiarze, pacyfikały i sukienki obrazowe. Niemcy nie oszczędzili nawet brązowych świeczników kościelnych. Część z nich wraz z wieloma dzwonami została przetopiona, a pozostałe zostały wywiezione do Niemiec. Z wielkich wiszących świeczników gotyckich i barokowych zaledwie 5 sztuk pozostało w Polsce. Pozostałe zaginęły bez śladu .

Pomóż w rozwoju naszego portalu

Wspieram

Szczególnie dotkliwe straty sztuka kościelna poniosła w zabytkowych dzwonach. Niemcy, cierpiące podczas wojny na dotkliwy brak surowców, postanowiły wzorem I wojny światowej przeprowadzić rekwizycję metali kolorowych. Zasada rekwizycji była identyczna z tą z I wojny światowej z wyłączeniem szczególnie wartościowych dzwonów zabytkowych. Rekwizycje były przeprowadzane w sposób bezwzględny. Następnie, zgromadzone w punktach zbornych dzwony wysyłano koleją do hut znajdujących się w głębi Rzeszy lub przetapiano na sztaby w miejscowych odlewniach. Apogeum akcji wywożenia dzwonów kościelnych z Generalnego Gubernatorstwa przypada na lata 1941 - 1942. Niestety dokładne ujęcie poniesionych strat w dzwonach kościelnych jest trudne. Niektóre parafie ukrywały dzwony przed rekwizycją. Ponadto takie zestawienie jest trudne do sporządzenia, głównie z powodu wydarzeń związanych z działaniami kończącymi wojnę, przetaczanie się frontu w 1944/45 przez ziemie polskie oraz zmiana granic i wynikające z tego faktu, przesiedlenia ogromnej liczby ludności i chaos administracyjny .

Informacje na temat strat wojenne w zakresie dzieł sztuki oraz zabytków kultury i przyrody jakie poniósł Kościół katolicki na obszarze Archidiecezji Krakowskiej podczas II wojny światowej (1939-1945) dostarczają nam ankiety sporządzone w 1945 i 1946 r. dla  Ministerstwa Kultury i Sztuki Wydziału Rewindykacji i Odszkodowań w Dziedzinie Kultury przez parafie Archidiecezji Krakowskiej (w granicach z 1945 r.). W ankietach tych znajdują się informacje dotyczące m.in.: miejscowości, gminy, powiatu; kościoła, parafii, dekanatu, diecezji. Sporządzali je proboszczowie, lub zarządcy kościołów. Wpisywano rodzaj dzieła sztuki lub zabytku: kościół, krzesło, rzeźba, nagrobek przyścienny, itd. W odpowiednich przypadkach temat kompozycji, „pejzaż męczeństwo św. Wawrzyńca”, pieta, itd.; materiału. Przy architekturze podawano zasadniczy wątek budowli, budowla drewniana, ceglana, ciosowa, itd. Dodatkowo wpisywano rodzaj pokrycia dachu, blacha miedziana, cynkowa, dachówka, gont, itd. Przy pozostałych obiektach wpisywano zasadniczy materiał wykonania, marmur (przy kamieniu należało podać barwę i gatunek), olej na płótnie, blasze, itd. oraz zestawienie materiałów, haft złotolity na jedwabiu, meble mahoniowe z okuciami złoconymi, itd.; autora, szkoły lub miejsce powstania. W przypadku braku możliwości ustalenia autora, starano się podać szkołę lub miejsce powstania; opisu zniszczenia lub straty. Przede wszystkim wpisywano sposób w jaki doszło do zniszczenia, trafiony bombą lotniczą, pociskiem, spalony wraz z mieszkaniem, przebity bagnetem lub kulą karabinową, itd. Następnie podawano: opis stanu uszkodzenia, połowa obrazu spalona, zerwany lub spalony dach, całość pocięta odłamkami, itd; daty zniszczenia. Przy wielokrotnym uszkodzeniu obiektu, wpisywano każdorazową datę powstania zniszczenia.

Dzięki tym ankietom wiemy o rodzajach i skali zniszczeń w następujących parafiach Archidiecezji Krakowskiej (w granicach z 1945 r.): Andrychów; Barwałd; Bielany; Białka Tatrzańska; Bieżanów; Borek; Bulowice; Byczyna; Chochołów; Chocznia; Chrzanów Kościelec; Chrzanów Respontowa; Ciężkowice; Czernichów; Dobczyce; Droginia; Dziekanowice; Gaj; Głębowice; Głogoczów; Gorzków; Grabie; Hałcnów; Harbutowice; Harklowa; Inwałd; Jawornik; Jawiszowice; Jaworzno; Jeleń; Kamień; Kasinka Mała; Kosocice; Kobiernice; Kraków – klasztor Kanoników Regularnych; Kraków – kościół Serca Jezusowego; Krzęcin; Krzeszowice; Krzyszkowice; Krzywaczka; Libiąż Wielki; Lipnik; Liszki; Lubień; Lubomierz; Luborzyca; Łękawica; Międzybrodzie Bialskie; Miętustwo; Milówka; Modlnica; Mogilany; Mszana Dolna; Mucharz; Myślenice; Nidek; Niedźwiedź; Nowe Bystre; Nowy Targ; Osiek; Oświęcim; Paczółtowice; Pcim; Płaza; Porąbka; Poręba Żegoty; Poronin; Prokocim; Przeciszów; Raba Wyżna; Raciechowice; Rzyki; Sanka; Siepraw; Parafia Stróża; Sułkowice; Szczakowa; Szczyrk; Świątniki Górne; Tarnawa Dolna; Tenczynek; Trzemeśnia; Tyniec; Wadowice; Waksmund; Wawrzeńczyce; Wieliczka; Więcławice; Witanowice; Ząb; Zakliczyn; Zalas; Zakopane; Zator; Zielonki.

2024-05-16 10:45

Oceń: +1 0

Reklama

Wybrane dla Ciebie

Nigdy więcej wojny

Niedziela przemyska 25/2023, str. IV

[ TEMATY ]

II wojna światowa

Archiwum parafii

Niedziela 20 czerwca 1943 r. okazała sie najtragiczniejszą datą w historii Woli Zarczyckiej

Niedziela 20 czerwca 1943 r. okazała sie najtragiczniejszą datą w historii Woli Zarczyckiej

„Dziecko pamiętaj, proś Boga w każdej modlitwie, aby sprawił, żeby już nigdy nie było wojny” – to słowa mojego dziadzia, który przeżywszy prawie 90 lat, w każdej rozmowie powracał do wspomnień z czasów okupacji.

Wola Zarczycka to miejscowość powiatu leżajskiego doświadczona okrutną zbrodnią pacyfikacji 20 czerwca 1943 r. Mija osiemdziesiąt lat od wydarzeń, które wstrząsnęły mieszkańcami i na zawsze zmieniły krajobraz wioski, wpisując w niego na stałe miejsce uświęcone krwią pomordowanych – tzw. „Wał”, gdzie straconych zostało 76 mężczyzn, spośród których najmłodszy miał zaledwie osiemnaście lat.
CZYTAJ DALEJ

Kard. C. Aós Braco kończy 80 lat – 136 purpuratów-elektorów

2025-04-05 21:01

[ TEMATY ]

kardynał

Episkopat Flickr

W niedzielę 6 kwietnia kończy 80 lat arcybiskup metropolita-senior Santiago de Chile kard. Celestino Aós Braco OFM Cap., tracąc tym samym prawo udziału w przyszłym konklawe. Obecnie liczba uprawnionych do wyboru kolejnego papieża wynosi 136, a pozbawionych tego prawa - 116. Purpurat chilijski (choć urodzony w Hiszpanii) jest jednym z pięciu kapucynów w Kolegium Kardynalskim.

Przyszły kardynał urodził się 6 kwietnia 1945 w mieście Artaiz w północno-zachodniej hiszpańskiej prowincji Nawarra (archidiecezja Pampeluna). Tam też ukończył szkołę podstawową i średnią, po czym w latach 1960-63 studiował filozofię w Saragossie, a w latach 194-68 - teologię w Pampelunie. 14 sierpnia 1963 rozpoczął nowicjat w Zakonie Braci Mniejszych Kapucynów w mieście Sangüesa w Nawarze. Równo w rok później złożył w nim śluby czasowe, a 16 września 1967 - śluby wieczyste. W latach 1972-80 uzupełniał studia na uniwersytetach w Saragossie i Barcelonie, uwieńczone licencjatem z psychologii. Dzięki tej specjalizacji kształcił się w latach 1980-81 na Papieskim Uniwersytecie Katolickim Chile.
CZYTAJ DALEJ

Franciszek i s. Francesca - nieoczekiwane spotkanie papieża z 94-letnią zakonnicą

2025-04-06 17:32

[ TEMATY ]

spotkanie

Watykan

papież Franciszek

Bazylika św. Piotra

s. Francesca

Włodzimierz Rędzioch

Widok pustej Bazyliki św. Piotra robi duże wrażenie

Widok pustej Bazyliki św. Piotra robi duże wrażenie

Siostra Francesca Battiloro przeżyła największą niespodziankę swojego życia w wieku 94 lat, z których 75 lat spędziła jako wizytka za klauzurą. „Poprosiłam Boga: 'Chcę spotkać się z papieżem'. I tylko z Nim! Nikt inny... Myślałam, że to niemożliwe, ale to Papież przyszedł się ze mną spotkać. Wygląda na to, że kiedy Go o coś proszę, Pan zawsze mi to daje...”. Podczas pielgrzymki z grupą z Neapolu, s. Francesca Battiloro, siostra klauzurowa modliła się dzisiaj w Bazylice św. Piotra, gdy nagle spotkała papieża.

Zakonnica, która wstąpiła do klasztoru w wieku 8 lat, złożyła śluby w wieku 17 lat, w czasie, gdy jej życie było zagrożone z powodu niedrożności jelit. Dziś opuściła Neapol wczesnym rankiem z jednym pragnieniem: przeżyć Jubileusz Osób Chorych i Pracowników Służby Zdrowia w Watykanie. Wraz z nią przyjechała grupa przyjaciół i krewnych. Poruszająca się na wózku inwalidzkim i niedowidząca siostra Francesca - urodzona jako Rosaria, ale nosząca imię założyciela Zakonu Nawiedzenia Najświętszej Maryi Panny św. Franciszka Salezego, który, jak mówi, uzdrowił ją we śnie - chciała przejść przez Drzwi Święte Bazyliki św. Piotra. Biorąc pod uwagę jej słabą kondycję, pozwolono jej przeżyć ten moment całkowicie prywatnie, podczas gdy na Placu św. Piotra odprawiano Mszę św. z udziałem 20 000 wiernych.
CZYTAJ DALEJ

Reklama

Najczęściej czytane

REKLAMA

W związku z tym, iż od dnia 25 maja 2018 roku obowiązuje Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia Dyrektywy 95/46/WE (ogólne rozporządzenie o ochronie danych) uprzejmie Państwa informujemy, iż nasza organizacja, mając szczególnie na względzie bezpieczeństwo danych osobowych, które przetwarza, wdrożyła System Zarządzania Bezpieczeństwem Informacji w rozumieniu odpowiednich polityk ochrony danych (zgodnie z art. 24 ust. 2 przedmiotowego rozporządzenia ogólnego). W celu dochowania należytej staranności w kontekście ochrony danych osobowych, Zarząd Instytutu NIEDZIELA wyznaczył w organizacji Inspektora Ochrony Danych.
Więcej o polityce prywatności czytaj TUTAJ.

Akceptuję