Pierwszy rektor KUL-u – ks. Idzi Radziszewski urodził się 1 kwietnia 1871 r. w Bratoszewicach k. Łodzi. W 1889 r. wstąpił do Seminarium Duchownego we Włocławku, gdzie odbył studia filozoficzne. 4 lata później podjął formację teologiczną w Cesarskiej Akademii Duchownej w Petersburgu, która została powołana w 1842 r. wskutek likwidacji Akademii w Wilnie. W 1896 r. przyjął święcenia kapłańskie. Po krótkim okresie pracy duszpasterskiej ks. Radziszewski kontynuował studia filozoficzne, w latach 1898 – 1900, w Wyższym Instytucie Filozoficznym na Uniwersytecie Katolickim w Louvain-la-Neuve. Zwieńczeniem studiów było uzyskanie przez niego doktoratu z zakresu filozofii. Następnie odbył podróże naukowe do Austrii, Anglii, Francji, Włoch, Niemiec i Szwajcarii. Po powrocie do kraju w 1901 r. został mianowany profesorem i wicerektorem Seminarium Duchownego we Włocławku, a w latach 1908-11 pełnił w nim funkcję rektora. Między rokiem 1914 a 1918 był profesorem filozofii i ostatnim rektorem Akademii Duchownej w Petersburgu. Ks. Idzi Radziszewski bez wątpienia był Europejczykiem w każdym calu, wszechstronnie wykształconym, o czym świadczą miejsca odbywanych przez niego studiów i kwerend naukowych. To właśnie w Petersburgu, po doświadczeniach pobytu ks. Idziego Radziszewskiego w Europie Zachodniej, powstała idea założenia nowego uniwersytetu.

Początki KUL-u

Na początku 1918 r. ks. Radziszewski powołał w Petersburgu komitet organizacyjny do utworzenia nowej uczelni. W jego skład weszli fundatorzy: Karol Jaroszyński (prezes), inż. Franciszek Skąpski (skarbnik), ks. Idzi Radziszewski (wiceprezes) i ks. Czesław Falkowski (sekretarz). Gremium zadecydowało o zlokalizowaniu uczelni w Lublinie. Jednocześnie podjęto starania mające na celu pozyskanie kadry nauczającej. Zostały też przygotowane projekt statutu uniwersyteckiego i zbiór szczegółowych przepisów organizacyjnych. Rozpoczęto gromadzenie księgozbioru, mającego stanowić zalążek przyszłej biblioteki uczelnianej. Zaplanowano też założenie specjalnego towarzystwa, wspierającego uczelnię materialnie. W czerwcu 1918 r. komitet organizacyjny przeniósł się do kraju. Inicjatywę założenia uniwersytetu katolickiego zaakceptował w lipcu 1918 r. Episkopat Królestwa Polskiego.

8 grudnia 1918 r. odbyła się pierwsza inauguracja roku akademickiego. Tymczasową siedzibą uczelni był gmach Seminarium Duchownego w Lublinie. Dopiero po 4 latach została ona przeniesiona do własnych budynków przy Alejach Racławickich, gdzie znajduje się do dzisiaj. Od początku działania uniwersytetu funkcjonowały 4 wydziały: Teologii, Prawa Kanonicznego i Nauk Moralnych, Prawa i Nauk Społeczno-Ekonomicznych oraz Nauk Humanistycznych. Taka struktura organizacyjna przetrwała do końca okresu międzywojennego. W 1928 r. zostały zatwierdzone statut i nowa nazwa uczelni: Katolicki Uniwersytet Lubelski. Gwarantowało to uczelni osobowość prawną. Zgodnie z Ustawą o szkołach akademickich, uchwaloną przez Sejm RP 15 marca 1933 r., KUL otrzymał status prywatnej szkoły akademickiej, zaś pełne prawa akademickiej szkoły państwowej uzyskał w kwietniu 1938 r. Wysoki poziom nauczania na KUL-u gwarantowały m.in. zaangażowane w jego działalność tak znakomite osobowości nauki, jak: ks. Józef Umiński, ks. Piotr Kałwa, prof. Roman Longchamps de Bérier, prof. Ernest Till, prof. Kazimierz Przybyłowski, prof. Przemysław Dąbkowski czy prof. Kazimierz Michałowski.

Skromny, cichy, tolerancyjny

Założyciel Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego został zapamiętany jako człowiek nader skromny, cichy, lapidarny w wypowiedziach, nieszukający rozgłosu. Cieszył się wyjątkowym szacunkiem wśród młodzieży akademickiej. Społeczność uczelniana ceniła go za zainteresowanie jej sprawami i wspieranie we wszelkich potrzebach duchowych i materialnych. Ks. Radziszewski był szczególnie ceniony za tolerancję dla osób reprezentujących wyznania inne niż katolickie, jak też dla wszystkich o odmiennych poglądach. Odznaczał się szczególnym nabożeństwem do Najświętszego Serca Jezusowego, które wybrał na patrona uczelni. Miał też wielkie zaufanie do Bożej Opatrzności, będącej źródłem jego pogody ducha i wiary w powodzenie podejmowanych inicjatyw. Być może te właśnie przymioty sprawiły, że miał dar przekonywania i umiejętność nawiązywania kontaktów z ludźmi. Był szczególnie zaangażowany w pracę na rzecz Kościoła i odrodzonej ojczyzny, a pojmował ją wyłącznie jako służbę i przywilej.

Ks. Idzi Radziszewski pełnił funkcję rektora KUL-u zaledwie przez 4 lata. Zmarł 22 lutego 1922 r. w Lublinie w wyniku zapalenia płuc. Został pochowany na najstarszej miejskiej nekropolii przy ulicy Lipowej. W czasie pogrzebu, który odbył się 25 lutego, przedstawiciele różnych grup społecznych ślubowali nad jego mogiłą, że będą kontynuowali rozpoczęte przez niego dzieło i dochowają wierności idei uniwersytetu katolickiego.

Uniwersytet na miarę czasów

W perspektywie zbliżającego się jubileuszu stulecia utworzenia swojej Alma Mater, społeczność akademicka, niezmiennie odwołując się do koncepcji inicjatora i zarazem pierwszego rektora uczelni, kultywując jej tradycje, szczycąc się osiągnięciami i postawami minionych pokoleń profesorów i studentów, zabiega jednocześnie o budowanie uniwersytetu na miarę obecnych czasów. Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II jest dziś nowoczesną, prężnie rozwijającą się i cenioną uczelnią, jednym z najważniejszych ośrodków myśli katolickiej, który niezmiennie ma wpływ na kształt nauki i kultury polskiej, dzięki czemu zyskuje uznanie w kraju i poza jego granicami. Istotnym elementem aktywności uniwersytetu jest promowanie uniwersalnych wartości, leżących u podstaw naszej cywilizacji. KUL jest też uczelnią otwartą na cywilizacyjne i naukowe wyzwania współczesności. W swojej strukturze ma dziesięć wydziałów, w ramach których prowadzone są badania naukowe i zajęcia dydaktyczne dla studentów krajowych i zagranicznych. Obok teologii, filozofii, nauk społecznych, prawnych i humanistycznych rozwijane są nauki matematyczne i przyrodnicze. Celem tej interdyscyplinarności jest przygotowanie studentów do pełnej i odpowiedzialnej pracy dla dobra ojczyzny i Kościoła, bo społeczności akademickiej współcześnie tworzącej KUL przyświeca ta sama dewiza, z którą – dzięki ks. Idziemu Radziszewskiemu – uczelnia rozpoczynała swoją działalność: „Deo et Patriae”. Mimo że zmieniają się warunki zewnętrzne, misja lubelskiej uczelni pozostaje niezmienna. Zadaniem Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II wciąż jest kształcenie elity inteligencji katolickiej, przekazywanie wiedzy i umiejętności, a także formowanie osobowości.

* * *

Ks. Antoni Dębiński, profesor zwyczajny nauk prawnych, specjalista w zakresie prawa rzymskiego. Od 2012 r. rektor Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II