Byli symbolem powstania wobec narzuconej władzy komunistów. Władzy i ideologii obcej polskiemu społeczeństwu, byli jego głosem sprzeciwu i obrony przed niechcianym wrogim ustrojem. Przez lata komuniści chcieli, aby odeszli w zapomnienie oni i ich rodziny, chcieli, aby w oczach społeczeństwa byli „bandytami”. Tymczasem właśnie ich historia w znacznej części stała się jednym z elementów wielkiego odkrywania na nowo patriotyzmu nie tylko przez młode pokolenie.

Rzeszów świętował...

Uroczystości z okazji Narodowego Dnia Pamięci Żołnierzy Wyklętych odbywały się na terenie całego województwa. Już 29 lutego w kościele pw. Chrystusa Króla Instytut Pamięci Narodowej Oddział w Rzeszowie oraz Katolickie Stowarzyszenie „Civitas Christiana” Oddział w Rzeszowie zorganizowali konferencję „Niezłomni w służbie Bogu, Kościołowi i Ojczyźnie”. Podczas Mszy św. pod przewodnictwem bp. Jana Wątroby w homilii ks. prał. Ireneusz Folcik wspominał sylwetkę ks. inf. Józefa Sondeja – strażnika pamięci Żołnierzy Wyklętych. O jego niezłomności, niezwyczajnej zwyczajności mówił także podczas konferencji dr Mariusz Krzysztofiński z IPN w Rzeszowie. Niezwykle wzruszające były świadectwa ludzi, którzy znali i przez lata współpracowali z ks. Sondejem, podkreślali, że był dla Rzeszowa taką postacią, jak abp Ignacy Tokarczuk dla diecezji przemyskiej. Określenie „zwyczajna niezwyczajność” chyba najlepiej oddaje jego niezwykłą skromność przy niezwyczajnym zaangażowaniu zarówno w sprawy Kościoła, jak i Ojczyzny.

Uroczystości z udziałem władz wojewódzkich i samorządowych 1 marca rozpoczęła Msza św. w kościele farnym, następnie uczestnicy przeszli wraz z orkiestrą wojskową i kompanią reprezentacyjną pod pomnik płk. Łukasza Cieplińskiego, IV Zarządu Głównego Zrzeszenia Wolność i Niezawisłość oraz Żołnierzy Wyklętych. – Rok 1945 nie był dla Polaków końcem walki o wolność – mówiła do zebranych, kombatantów i rodzin pomordowanych Żołnierzy Wyklętych wojewoda podkarpacki Ewa Leniart. – Żołnierze Wyklęci poddawani byli torturom i brutalnym śledztwom komunistycznych organów bezpieczeństwa – dodała. – Spośród uczestników antykomunistycznego podziemia mało kto doczekał się w III RP wdzięczności, więc naszym obowiązkiem jest pamiętać – podkreślała. Na konieczność pamięci zwrócił także uwagę marszałek województwa podkarpackiego Władysław Ortyl, podkreślając, że „choć ich ofiara była wielka, nie jest dostatecznie doceniana przez współczesne pokolenia. […] Naszym wspólnym zadaniem jest więc przywracanie pamięci o żołnierzach antykomunistycznego podziemia oraz ich czynach. Kultywując tę pamięć, budujemy narodową tożsamość, której jednym z najważniejszych elementów jest tradycja niepodległościowa”. Specjalny list do uczestników uroczystości wystosował także marszałek Sejmu Marek Kuchciński. – Żołnierze Wyklęci skazani na tortury i śmierć umierali z piętnem zdrajcy Ojczyzny, a ich ciała chowano potajemnie w zbiorowych mogiłach, odmawiając rodzinom godnego pogrzebu – pisał w liście, który odczytał poseł Wojciech Buczak.

Na zakończenie odczytano Apel Poległych, oddano salwę honorową i złożone zostały wiązanki i kwiaty, m.in. przez wojewodę, marszałka województwa wraz z przewodniczącym Sejmiku Województwa Podkarpackiego Jerzym Cyprysiem, służby mundurowe, kombatantów, przedstawicieli „Solidarności”. Po zakończeniu obchodów w rzeszowskim oddziale IPN p.o. dyrektora dr Dariusz Iwaneczko wręczył stuletniej działaczce narodowej Marii Mireckiej-Loryś replikę ryngrafu, jaki nosili żołnierze Narodowej Organizacji Wojskowej.

W regionie

Cały region oddawał hołd Żołnierzom Wyklętym. W czasie finału XV edycji Wojewódzkiego Festiwalu Pieśni Patriotycznych w Miejskim Domu Kultury w Rzeszowie zabrzmiały takie piosenki jak: „Warszawo ma”, „Biały krzyż”, „Piechota” i wiele innych. Festiwal przed laty zainicjowała społeczność Szkoły Podstawowej nr 28, a Festiwal to swoista lekcja historii i patriotyzmu dla najmłodszych. Połączenie edukacji historycznej ze śpiewem, czy przyjemne z pożytecznym, i do tego spotkanie ze świadkami historii, którzy przybyli na koncert.

W niedzielne popołudnie 6 marca w Wojewódzkim Domu Kultury w Rzeszowie miał miejsce koncert Pamięci Żołnierzy Wyklętych „Naznaczeni niezłomnością”. Zebrani mogli zobaczyć widowisko artystyczne, spotkać się na premierowym pokazie filmu dokumentalnego „Hieronim Bednarski. Wyklęty z czerwonej wsi” w reżyserii Henryka Jureckiego. Gościem specjalnym był kpt. Józef Lis „Tajfun” – żołnierz oddziału dywersyjnego Inspektoratu AK Rzeszów i uczestnik wielu akcji dywersyjnych, m.in. próby odbicia więźniów z więzienia na rzeszowskim Zamku. Organizatorami byli Gimnazjum Dwujęzyczne w Boguchwale i Liceum Ogólnokształcące w Boguchwale, Szkoła Muzyki Rozrywkowej „pro musica”, Wojewódzki Dom Kultury w Rzeszowie, Stowarzyszenie Rodzin Żołnierzy Niezłomnych Podkarpacia, redakcja magazynu historycznego „Tajna Historia Rzeszowa”. Koncert został objęty patronatem honorowym Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej, Instytutu Pamięci Narodowej oraz Regionu Rzeszowskiego NSZZ „Solidarność”.

W całym regionie odbywały się uroczystości, konferencje, spotkania, koncerty. Województwo oddało hołd zarówno „swoim Wyklętym”, jak i tysiącom w całej Polsce, którzy niezłomnie mówili „nie” komunistycznemu ustrojowi. Za to „nie” dziś jesteśmy zobowiązani pamiętać o ich postawie, za którą zapłacili najwyższą cenę – cenę życia.