Tym obrazem i pytaniem o to, czym jest inność i jak my sami jesteśmy postrzegani przez innych religioznawca, duszpasterz środowisk twórczych w Gdańsku, rozpoczął debatę w ramach projektu „100 lat Tożsamości Narodowej w kulturze”. Swoimi doświadczeniami w temacie szeroko rozumianej inności dzielili się abp Grzegorz Ryś, Janina Ochojska i naczelny rabin Polski Michael Schudrich. Inspiracją do rozmowy stał się wernisaż wystawy prac nagrodzonych w ramach ogólnopolskiego konkursu fotograficznego pt. „Inny”.

Każdy z nas jest inny

– Od najwcześniejszego dzieciństwa towarzyszyło mi poczucie inności, bo jestem osobą niepełnosprawną. Dorastałam wśród innych niepełnosprawnych i my wiedzieliśmy, że różnimy się od pozostałych – opowiadała Janina Ochojska, szefowa i założycielka Polskiej Akcji Humanitarnej. – Nigdy nie spotkałam się z żadnym nieprzyjemnym zdarzeniem ze strony innych religii, ras czy kultur (...). Czułam bardzo duży szacunek dla mojej inności, ale też pod warunkiem, że ja również tę inność akceptowałam – dodała.

Z kolei Michael Schudrich zauważył: – Jestem inny, bo każdy człowiek jest unikalny. Każdy człowiek jest jak płatek śniegu. Tak zostaliśmy stworzeni przez Boga – każdy człowiek ma w sobie coś unikalnego, czego inni ludzie nie mają. Moim wyzwaniem jest to, by poznać, na czym polega moja unikalność i w jaki sposób wykorzystać moje wyjątkowe cechy i możliwości, aby pomóc innym.

Bo „inny wcale nie musi być innej religii, koloru skóry, narodowości. Inny to jest po prostu ktoś, kto jest obok” – stwierdził abp Grzegorz Ryś.

Zaczyna się od słuchania

Arcybiskup w swojej wypowiedzi podkreślał, że spotkanie z drugim człowiekiem rozpoczyna się od słuchania. – Nie zawsze musisz się pierwszy odezwać. To jest najważniejsze zdanie, jakie w życiu usłyszałem. Od tego zdania zacząłem słuchać innych. I robię to z coraz większą pasją. Najciekawsze jest to, co drugi ma do powiedzenia. Im bardziej jest inny, tym ciekawiej, tym lepiej. Oczywiście, żeby w taką rozmowę wejść, trzeba wiedzieć, kim się samemu jest, trzeba znać swoją tożsamość – powiedział.

Pasterz Łódzki dzielił się także swoim osobistym doświadczeniem, opowiadając o ludziach, którzy ukształtowali jego wrażliwość i sposób postrzegania świata. – Człowiek, którego zawsze nazywałem mistrzem – ks. prof. Kracik, historyk Kościoła – fascynował mnie tym, że zadawał zawsze inne pytania niż wszyscy dokoła (...). Ile mieliśmy, jako studenci, schematów w głowie, wszystkie nam rozwalał. Zawsze wybijał z poczucia, że już coś wiesz – wspominał.

Zejść z poziomu abstrakcji

Przypominając spotkanie w Asyżu, na które papież Benedykt XVI zaprosił nie tylko ludzi innych religii, ale i ludzi w ogóle niewierzących, mających jednak wspólne wartości ducha, Arcybiskup doszedł do wniosku, że „ludzie, nawet jeżeli są bardzo różni, mogą się spotkać, czyniąc jakieś konkretne, sensowne dobro”. Takim doświadczeniem było spotkanie Asyż w Krakowie w 2011 r., gdy udało się zebrać środki na budowę studni.

Ksiądz Arcybiskup odwołał się też do sytuacji ośrodka dla uchodźców w Grotnikach, który w grudniu zeszłego roku znalazł się w trudnej sytuacji. Brakowało nawet najbardziej podstawowych artykułów niezbędnych do życia. – Razem z dyrektorem łódzkiego Caritas pojechaliśmy tam zawieźć te potrzebne rzeczy. Nie wiem, jakie macie skojarzenia, gdy słyszycie słowo „uchodźca”, ale ja wam chcę powiedzieć, że pod Łodzią to jest 60 dzieci – zaznaczył abp Ryś.

Cierpienie, które łączy

Pytania młodzieży uczestniczącej w debacie dotyczyły tego, dlaczego inny często postrzegany jest jako ktoś gorszy, z czego wynika negatywny obraz Polaków w świadomości Izraelczyków, a także kwestii starości postrzeganej jako inność. Niezwykle ciekawą analizę stosunków polsko-żydowskich przedstawił rabin Schudrich, podkreślając, że przez ponad tysiąc lat te relacje były raz lepsze, raz gorsze, jednak zawsze istniał codzienny, zwyczajny, sąsiedzki kontakt pomiędzy ludnością żydowską i polską. W latach 1939-1989 stosunki te uległy swoistemu zamrożeniu, a ów naturalny kontakt zredukowany został niemal do zera. Następnie po roku 1989 nastąpiły kolejne zmiany i relacje polsko-żydowskie były stopniowo odbudowywane. Ostatnie narastające napięcia wokół ustawy o IPN, według rabina, spowodowane są tym, że żadna ze stron nie chce słuchać racji drugiego.

Na zakończenie debaty odbyło się spotkanie z Szymonem Hołownią – dziennikarzem, działającym również charytatywnie. Pytanie o inność potraktował dość retorycznie, stwierdzając, że nie rozumie uczucia lęku jako pierwszej reakcji na inność. Otwartość na inność określił jako swoje „domyślne ustawienie”. – Inność, dlatego domaga się mojej uwagi i mojego szacunku, że jest pomysłem Pana Boga (...). Jest momentem, w którym objawia się geniusz Stwórcy – powiedział.