Reklama

Kościół

Jak proboszcz zrewitalizował Rawę

Trzy lata trwał remont jezuickiego zespołu klasztornego w Rawie Mazowieckiej. Dziś zabytek wygląda jak spod igły i jest przedmiotem dumy nie tylko wykonawców

Niedziela Ogólnopolska 26/2019, str. 38-39

[ TEMATY ]

Kościół

Wojciech Dudkiewicz/Niedziela

Ks. Bogumił Karp

Ks. Bogumił Karp

Wykonawcą numer jeden był ks. prał. Bogumił Karp, proboszcz rawskiej parafii Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Maryi Panny. Bez niego byłoby ciężko już na początku, gdy trzeba było podjąć decyzję: wchodzą w całościowy, generalny, trudny remont czy raczej będą odnawiać po kawałku. Ale i potem, gdy pojawiły się kolejne schody, np. obcięcie obiecanych funduszy. I gdy – dosłownie w przededniu przygotowywanych uroczystości dziękczynnych za pomyślne zakończenie remontu – trwały jeszcze ostatnie prace. Kruchta w kościele była malowana w piątek, a w sobotę rozpoczęły się świętowanie i dziękczynienie.

Na głęboką wodę

Gdy ks. Karp – z urodzenia Kurp – obejmował przed 6 laty parafię w Rawie, nie przyszedł tu z zadaniem wykonania remontu kościoła i kolegium. – Ale to było oczywiste, kwestią było tylko kiedy i jak – mówi. Kosztorys całościowego remontu opiewał na 25 mln zł. Takiej kwoty ani parafia, ani diecezja nie były w stanie wyłożyć.

Reklama

Podpowiadano: róbcie etapami, rozłóżcie na lata, na dziesięciolecia. Jednak jako dawny ekonom diecezji łowickiej ks. Karp wiedział, że to najmniej korzystne, przy kolejnych pracach grozi bowiem dewastacją tego, co już się odnowiło. Remont – choćby częściowy – i tak musiał być przeprowadzony, bo stan więźby dachowej stwarzał niebezpieczeństwo zawalenia kolegium. Trzeba było ją wymienić.

Decyzję o skoku na głęboką wodę – czyli o jednym dużym remoncie – podjęto po dyskusji z radą parafialną i wysłuchaniu głosów parafian. Nie byłoby szans na ten remont bez możliwości skorzystania z funduszy unijnych. Wniosek o te środki za pierwszym razem odrzucono. Dopiero po odwołaniu można było odetchnąć: został przyjęty, i to jako jeden z najlepszych. Historyczne budynki mogły być ratowane.

Miasto kwarciane

Obiekty powstawały w latach świetności miasta, czyli od XIV wieku, gdy wzniesiono tu potężny zamek (dziś pozostały ruiny). Znaczenie Rawy w XVI wieku podkreślało to, że przechowywano tu skarb kwarciany, czyli fundusze na utrzymanie wojska Rzeczypospolitej. Rangi Rawie dodali też trzej pochodzący stąd bracia Wołuccy: Paweł – biskup kujawski, Filip – kasztelan i wojewoda rawski oraz Sebastian – rawski starosta. Wkrótce mieli jej dodać także sprowadzeni przez bp. Pawła Wołuckiego jezuici i ufundowane przez niego i jego sześciu braci kolegium jezuickie. Budowę gmachu kolegium i drewnianego kościoła zakończono w 1644 r., murowanego kościoła – w 1730 r. Najmłodszy z braci Wołuckich był przez kilka lat rektorem kolegium.

Reklama

Umożliwiało ono dzieciom szlachty mazowieckiej karierę w rozwijającym się państwie.

Pięć minut

– Wykorzystaliśmy swoje pięć minut, bo to była ostatnia chwila – ocenia ks. Karp. – O ile wiem, w nowym rozdaniu funduszy unijnych będzie znacznie mniej środków na kulturę, ochronę zabytków, w centrum uwagi mają być nowe technologie. Dodatkowo środki najpewniej będą przyznawane w formie nie dotacji, lecz pożyczek. To by nas nie urządzało – mówi ks. Karp. – Bo jak zwrócić 22 mln?

Odrzucenie projektu nie było dla parafian jedyną trudną chwilą. Na początku, gdy okazało się, że muszą przygotować 7, a nie 3 mln zł tzw. wkładu własnego, mieli pokusę, żeby zrezygnować. Poprzedni urzędnicy w Urzędzie Marszałkowskim w Łodzi nagle zmienili zasady liczenia dotacji, którą rawska inicjatywa miała otrzymać. Prawdopodobnie chodziło o to, żeby z tej samej puli obdzielić więcej inicjatyw. Zbliżały się wybory samorządowe i każdy głos zadowolonego się liczył.

Ks. Karp zastrzega, że nie był sam, wokół miał sporo entuzjastów. Pan Robert jako fachowiec z branży budowlanej wspierał nie tylko radami, lecz także konkretną pomocą. Bez pana Tadeusza, właściciela firmy zajmującej się pracami kanalizacyjnymi, nie wiedzieliby, co zrobić z wodą spływającą z dachu.

KochamRawe.pl

Robert Stępowski, który od 10 lat prowadzi portal KochamRawe.pl , mówi półżartem, że nazwa jego portalu dobrze wpływa na mieszkańców Rawy. – Wcześniej mieli problemy z mówieniem „kocham”, a tym bardziej Rawę. Z pobłażaniem odnosili się do takich deklaracji. Teraz, po latach, mówią: tak, też kochamy Rawę! – opowiada.

Uważa jednak, że mieszkańcy Rawy w ogóle mają problem z identyfikacją z małą ojczyzną. Lokalny patriotyzm dla wielu kończy się wraz z wyjazdem na studia, do Warszawy czy Łodzi, bo często już tu nie wracają.

– Plac Piłsudskiego po remoncie kolegium wygląda świetnie – przyznaje Stępowski. Będzie dobrze wpływać na samopoczucie mieszkańców. Jednak nie do końca chodzi o wyremontowanie centrum, a o to, żeby ono żyło. Przy pl. Piłsudskiego nie ma restauracyjek, a po godz. 17, po zamknięciu urzędu miasta, okolica zamiera.

Teraz, gdy Rawa zaczyna ładnie wyglądać, identyfikacja mieszkańców z miastem będzie zapewne jeszcze większa.

Oferta kulturalna

Na parterze kolegium – czyli tak jak dawniej, ale w jakich warunkach! – znajduje się biblioteka miejska dla dzieci. Na pierwszym piętrze, jak dotychczas, są plebania i salka konferencyjna. Na poddaszu, gdzie wcześniej hulał wiatr, teraz pojawiły się pokoje gościnne dla młodzieży przyjeżdżającej na rekolekcje, a nawet ferie.

Wiatr hulał także w piwnicy-graciarni – teraz znajdą się tam pomieszczenia, w których będą się odbywać spotkania wspólnoty parafialnej. Nowe pomieszczenia, które powstały w kolegium, nazwano Centrum Spotkań i Dialogu.

Wniosek o unijną dotację parafianie zatytułowali: „Rewitalizacja [itd.] w celu rozszerzenia oferty kulturalnej parafii”. – Nasz projekt dotyczył kultury, bo przecież utworzyliśmy muzeum, odnowiliśmy świątynię, w której będzie można wysłuchać koncertów m.in. na odnowionych organach, a w Centrum Spotkań i Dialogu będą się odbywać spotkania, wystawy, projekcje – mówi ks. Karp.

Korona zza belki

W muzeum znajdującym się w północnej emporze kościoła można obejrzeć zabytkowe kielichy mszalne i bogato zdobione szaty, które po zmianach na Soborze Watykańskim II nie są już używane w czasie liturgii. – Mamy m.in. naczynia liturgiczne z przełomu XV i XVI wieku, a ciekawostką jest korona związana z królem Janem Kazimierzem, odnaleziona za jedną z belek w czasie remontu – zaznacza ks. Karp. Zwraca też uwagę na dwie gabloty, które nie są historycznymi rarytasami, ale są istotne dla parafii, bo związane ze św. Stanisławem Papczyńskim – obok Jana Chryzostoma Paska to najbardziej znana postać spośród tych, które pobierały nauki w rawskim kolegium. Kolejną taką postacią jest ks. Wacław Zienkowski, dawny rawski proboszcz i dziekan, związany z AK. Pomagał m.in. w ucieczce więźniów z obozu jenieckiego, który Niemcy założyli w 1939 r. w rawskim parku. Gdy trafił do obozu w Sachsenhausen, miał szansę ocaleć, ale poszedł z parafianami na śmierć.

Kościół żywy

Jak wspomniano, ostatnie poprawki były w piątek, a w sobotę rozpoczęły się świętowanie i dziękczynienie za odremontowanie kolegium. – W niedzielę przyszło kilka tysięcy ludzi – cieszy się ks. Karp. – Chodzili, zwiedzali. Trwał piknik. Fantastyczna atmosfera!

Ale nie jest tak, że budowa jest zamknięta i już. Mimo wszystko nie udało się zebrać wkładu własnego – parafia wzięła 2,5 mln zł kredytu na 5 lat. – Nadal zbieramy pieniądze, staramy się o refundację – przyznaje proboszcz.

Ks. Karp marzy o tym, żeby kościół, parafia i odrestaurowane kolegium tętniły życiem. By kościół – poza wymiarem liturgicznym – stał się miejscem spotkań kulturalnych. Nie ma zamiaru zamykać wyremontowanego kolegium na cztery spusty.

– Do kościoła chodzi u nas ok. 18 proc. mieszkańców. Chciałbym, żeby Centrum Spotkań i Dialogu służyło także dialogowi z pozostałymi 82 proc. – mówi. – Usłyszą, że dzieje się coś ciekawego, przyjdą i może zostaną...

2019-06-25 14:10

Oceń: 0 0

Reklama

Wybrane dla Ciebie

Ukraina: katolicy kijowscy odzyskali w końcu kościół św. Mikołaja

2020-09-18 20:32

[ TEMATY ]

Kościół

Ukraina

św. Mikołaj

Kijów

Wikipedia

Kościół św. Mikołaja w Kijowie

Kościół św. Mikołaja w Kijowie

Rada Ministrów Ukrainy zatwierdziła 16 września plan budowy w Kijowie do końca 2023 Domu Muzyki. Trafi tam Narodowy Dom Muzyki Organowej i Kameralnej Ukrainy, mieszczący się obecnie w dawnym kościele katolickim św. Mikołaja, co oznacza, że wróci on do swych pierwotnych właścicieli – katolików stolicy Ukrainy. Do tego czasu gmach będzie użytkowany wspólnie przez wiernych i melomanów.

Ministerstwo Kultury i Polityki Informacyjnej ma do końca 2023 roku zbudować w Kijowie Dmach Muzyki i przenieść do niego wspomniany Narodowy Dom Muzyki Organowej i Kameralnej Ukrainy.

Władze poleciły również resortowi kultury przekazanie w stałe bezpłatne użytkowanie "Gminie Religijnej Parafia św. Mikołaja diecezji kijowsko-żytomierskiej Kościoła rzymskokatolickiego w mieście Kijowie" budynku kościoła św. Mikołaja na ul. Wełykiej Wasilkiwśkiej 75. Rząd postanowił ponadto, że do chwili przeniesienia się na nowe miejsce Domu Muzyki dotychczasowy użytkownik będzie korzystał z dawnej świątyni razem z parafianami.

Katolicy stołeczni od dawna starali się o odzyskanie kościoła, apelując jednocześnie o jego pilne odnowienie. Rok temu protestowali oni przeciwko odbyciu w pomieszczeniu świątyni pokazu mody. Zgodę na przeprowadzenie go wydało Ministerstwo Kultury.

Wzniesiony na przełomie XIX i XX wieku w stylu neogotyckim kościół św. Mikołaja jest jednym z arcydzieł sławnego w tamtym czasie miejscowego architekta Władysława Horodeckiego i należy do najpiękniejszych budowli Kijowa.

Do połowy XIX stulecia w mieście istniała tylko jedna świątynia katolicka – kościół św. Aleksandra, który, choć duży jak na tamte czasy, mógł pomieścić najwyżej nieco ponad tysiąc osób. Tymczasem liczba wiernych przekraczała wówczas 35 tys. (w połowie byli to Polacy), co stanowiło prawie 14 proc. mieszkańców miasta. Nieustannie zabiegali oni o zezwolenie na budowę nowego obiektu i w końcu dopięli swego, a prywatni przedsiębiorcy i wierni przeznaczyli na ten cel ogromną, jak na tamten okres, sumę pół miliona rubli.

Ogłoszono konkurs, który wygrał 24-letni student Instytutu Inżynierów Cywilnych Stanisław Wołowski. Władze miasta uznały jednak, że projektant jest za młody i nie ukończył jeszcze studiów, toteż kierownictwo i nadzór nad budową powierzono wspomnianemu W. Horodeckiemu, cieszącemu się wówczas sławą jednego z najlepszych architektów w mieście, podczas gdy wystrojem wnętrza zajął się włoski mistrz Elio Sala, który już wcześniej współpracował z Horodeckim.

21 sierpnia 1899 wmurowano uroczyście kamień węgielny pod przyszły kościół, rozpoczynając w ten sposób budowę, która trwała ponad 10 lat. Wynikało to częściowo z warunków przyrodniczych: ziemia w tym miejscu znajdowała się w pobliżu rzeczki Łybiď i była mocno podmokła, budowniczowie musieli więc wzmacniać fundamenty palami betonowymi (był to wynalazek kijowskiego inżyniera Antona Strausa). Ale budowę przerwała również na pewien czas tragiczna śmierć 1 września 1904 r. 18-letniego robotnika Juchyma Kewlicza. Wszczęto śledztwo przeciw Horodeckiemu, ale okazało się, że poszkodowany zginął wskutek własnej nieostrożności.

Ostatecznie 19 grudnia 1909 ówczesny biskup pomocniczy łucki, żytomierski i kamienieckopodolski Antoni Karaś w obecności tysięcy wiernych konsekrował nową świątynię. Jej pierwszym proboszczem został pochodzący z Niemirowa na Podolu ks. Józef-Jan Żmigrodzki. Doczekał on czasów sowieckich i w 1930 został skazany na 7 lat obozu pracy, ale zmarł już przed końcem wyroku, w 1935 na Wyspach Sołowieckich.

W 1938 bolszewicy zamknęli kościół a parafia przestała istnieć. Budynek ograbiono z cennych rzeczy a w środku urządzono magazyn. Podczas walk o Kijów jesienią 1943 wskutek ostrzału artyleryjskiego uszkodzono mury i część wystroju wnętrza. Gmach odbudowano po wojnie, niszcząc jednak "przy okazji" cenne witraże i malowidła, a do odnowionych pomieszczeń przeniesiono Państwowe Archiwum Obwodu Kijowskiego. Na wieżach (wysokości 55 m) umieszczono urządzenia do zagłuszania zachodnich rozgłośni radiowych.

Postanowieniem Rady Ministrów ówczesnej Ukraińskiej Republiki Sowieckiej z 13 grudnia 1979 dawną świątynię zamieniono na Republikański Dom Muzyki Organowej i Kameralnej. Na miejscu głównego ołtarza stanęły organy sprowadzone z Czechosłowacji.

Pierwszą Mszę św. w byłym kościele odprawiono dopiero w styczniu 1992, a 25 czerwca 2001, podczas swego pobytu w Kijowie, odwiedził to miejsce Jan Paweł II. Obecnie współgospodarzami budynku są wspomniany Domu Muzyki i parafia katolicka a Msze i nabożeństwa są tam odprawiane po ukraińsku, polsku, hiszpańsku i po łacinie.

CZYTAJ DALEJ

Apokalipsa ks. Dolindo. Czasy ostateczne oczami wielkiego mistyka z Neapolu

2020-09-25 09:56

[ TEMATY ]

Pismo Święte

o. Dolindo

esprit.com.pl

„Apokalipsa ks. Dolindo. Czasy ostateczne oczami wielkiego mistyka z Neapolu” to nowość Wydawnictwa Esprit, przekazująca komentarze ks. Dolindo do ostatniej księgi Nowego Testamentu. Co najbardziej chciał nam przekazać autor słynnej modlitwy „Jezus, Ty się tym zajmij”?

Książka o sposobie komentowania Apokalipsy św. Jana, ostatniej i najtrudniejszej księgi Nowego Testamentu, odsłaniającej Boży sens historycznych wydarzeń, w których żyje Kościół i które będą miały wpływ na jego przyszłość, została napisana przez katolickiego dziennikarza, który na co dzień zajmuje się omawianiem w mediach aktualnych doniesień z kraju i ze świata.

Jan Paweł II uważał, że Kościół potrzebuje dziennikarzy, którzy będą potrafili odczytać sens zdarzeń w duchu wiary. Zresztą, nie chodzi tu tylko o dziennikarzy. Wybitny biblista Alfred Cholewiński SJ lubił powtarzać, że dzisiejszy chrześcijanin i głosiciel Ewangelii nie powinien nigdy wypuszczać z jednej ręki Pisma Świętego, a z drugiej gazety.

Był to obrazowy sposób powiedzenia, że Bóg jest Panem historii przemawiającym do nas przez konkretne wydarzenia. Potrzebujemy uważnego wsłuchania się w głos Biblii, by zrozumieć, że Bóg wciąż rozmawia z nami nie tylko przez starożytne teksty, lecz także przez aktualne dzieje świata oraz okoliczności życia. Wiedział o tym ks. Dolindo Ruotolo, który pozostawił nam trzydzieści trzy tomy komentarzy do całego Pisma Świętego, z których ostatni, napisany w 1944 roku, a wydany trzydzieści lat później, dotyczył Księgi Apokalipsy.

Grazia Ruotolo, żyjąca krewna ks. Dolindo i kustosz jego pamięci, podczas mojego pierwszego z nią spotkania w Neapolu powiedziała mi, że najgorętszym pragnieniem ks. Dolindo było to, by Biblia powróci- ła materialnie do rąk wszystkich katolików. Ksiądz Dolindo był w tym względzie absolutnym prekursorem Soboru Watykańskiego II, którego jednym z podstawowych postulatów było przywrócenie słowu Boga należnego mu centralnego miejsca w litur- gii i życiu wiernych:

W księgach świętych Ojciec, który jest w niebie, spo­tyka się miłościwie ze swymi dziećmi i prowadzi z nimi rozmowę. Tak wielka zaś tkwi w słowie Bo­żym moc i potęga, że jest ono dla Kościoła podporą i siłą żywotną, a dla synów Kościoła utwierdzeniem wiary, pokarmem duszy oraz źródłem czystym stałym życia duchowego.

„Chrześcijaństwo jest religią słowa Bożego” – napisał Benedykt XVI w adhortacji Verbum Domini [nr 7] i dodał: „Realistą jest ten, kto w słowie Bożym rozpoznaje fundament wszystkiego” [nr 10]. Słowo Boga za- warte w Piśmie Świętym jest tak ważnym pokarmem duchowym dla chrześcijanina, iż, jak się wyraził papież Benedykt, niekorzystanie z tej łaski winno być wyznawane jako grzech na spowiedzi.

Apokalipsa jest podręcznikiem przetrwania dla synów i córek Bożych. Życie nasze przesuwa się po drukowanych stronicach Pisma Świętego. Nie są to je- dynie litery, układające się w zwykłe, choćby najpiękniej brzmiące słowa, ale to Słowo Życia. Bóg przynagla: „Stań się czujnym i umocnij resztę, która miała umrzeć” [Ap 3, 2]. Apokalipsa jest księgą pocieszenia, ale i ostrzeżenia. Swój szczyt osiąga w Chrystusowym zapewnieniu: „Przyjdę niebawem” [Ap 22, 20].

Ta ostatnia księga Nowego Testamentu, choć obfituje w opisy wojen, gróźb ze strony Boga i zapowiedzi nie- szczęść, jest przede wszystkim przesłaniem Apostoła Miłości, św. Jana, który podczas ostatniej wieczerzy spoczywał na piersi Jezusa i poznał z bliska bicie Jego serca. Spisana przezeń księga jest opowieścią o miłości Chrystusa do Kościoła, swej mistycznej Oblubienicy. Wizje w niej zawarte miały pocieszyć uczniów Zmartwychwstałego poddawanych próbom i prze- śladowaniom.

Znamienne, że owe „próby i prześladowania” Katechizm Kościoła katolickiego umieszcza w aktualnych czasach, ostrzegając:

Przed przyjściem Chrystusa Kościół ma przejść przez końcową próbę, która zachwieje wiarą wie­ lu wierzących. Prześladowanie, które towarzyszy jego pielgrzymce przez ziemię, odsłoni „tajemnicę bezbożności” pod postacią oszukańczej religii, da­jącej ludziom pozorne rozwiązanie ich problemów za cenę odstępstwa od prawdy. Największym oszu­stwem religijnym jest oszustwo Antychrysta, czyli oszustwo pseudomesjanizmu, w którym człowiek uwielbia samego siebie zamiast Boga i Jego Mesja­ sza, który przyszedł w ciele [nr 675].

Świat liberalnej demokracji to świat zsekularyzowa- nego mesjanizmu. Wielu uważa, że zwycięstwo do- bra nad złem dokona się w nim na drodze ewolu- cji bądź rewolucji opartych na wierze w człowieka, który potrafi zbawić sam siebie. „Dzieci, jest już ostatnia godzina” – woła św. Jan [1 J 2, 18]. Szatan wydaje się nie tylko uwolniony z łańcuchów, w które zakuto go po odkupieniu człowieka, lecz sprawia wręcz wrażenie posiadania pełni władzy nad tym światem.

_______________________

Artykuł zawiera fragmenty wstępu ks. Roberta Skrzypczaka do książki Jakuba Jawłowiczora "Apokalipsa ks. Dolindo. Czasy ostateczne oczami wielkiego mistyka z Neapolu", wyd. Esprit 2020. Zobacz więcej: Zobacz

CZYTAJ DALEJ

Łódź: Historia nauczycielką nadziei

2020-09-25 14:21

[ TEMATY ]

archidiecezja łódzka

Archiwum Szkoły

W łódzkim zespole szkół, działających w ramach Stowarzyszenia Przyjaciół Szkół Katolickich, trwają przygotowania do realizacji kolejnego widowiska patriotycznego pt.: „Rodzina Niepodległa”. Premiera planowana jest na 26 października.

Na scenie spotkają się nauczyciele ze swoimi uczniami – uczestnikami zajęć szkolnych Kół Teatralnych i chóru. Młodzi miłośnicy teatru wystąpią u boku profesjonalnych aktorów i muzyków. Na widowni zasiądzie młodzież i rodzice.

Autorzy projektu „Rodzina Niepodległa” wychodzą z założenia, że wspólnotowe przeżycie historycznych treści skutecznie zbliża do siebie dorosłych i młodzież, wzmacnia poczucie rodzinnych więzi i współodpowiedzialności za losy państwa, narodu, Kościoła. Spektakl podkreśli wielkie znaczenie polskich rodzin – jako rękojmi naszej suwerenności.

W warstwie literackiej widowisko podejmie temat wielkich Rocznic, obchodzonych w tym roku: Stulecia Bitwy Warszawskiej i urodzin Karola Wojtyły; czterdziestej Rocznicy powstania „Solidarności” i dziesiątej Rocznicy Katastrofy Smoleńskiej. Pojawią się wątki mówiące o poświęceniu i odwadze, lojalności i wierze, wreszcie – o nadziei i zwycięstwie. Spektakl będzie ewoluował od gorzkiego „Raportu z oblężonego miasta” (Zbigniewa Herberta) do końcowego obrazu ludzi, którzy się nie poddają („Ballada o Międzymorzu”).

Będzie to forma opowieści o najnowszej historii Polski wyrażona językiem teatru, poezji, dokumentu, skeczu i piosenki w sposób poruszający i optymistyczny.

CZYTAJ DALEJ

Reklama

Reklama

Najczęściej czytane

W związku z tym, iż od dnia 25 maja 2018 roku obowiązuje Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia Dyrektywy 95/46/WE (ogólne rozporządzenie o ochronie danych) uprzejmie Państwa informujemy, iż nasza organizacja, mając szczególnie na względzie bezpieczeństwo danych osobowych, które przetwarza, wdrożyła System Zarządzania Bezpieczeństwem Informacji w rozumieniu odpowiednich polityk ochrony danych (zgodnie z art. 24 ust. 2 przedmiotowego rozporządzenia ogólnego). W celu dochowania należytej staranności w kontekście ochrony danych osobowych, Redaktor Naczelna Tygodnika Katolickiego „Niedziela” wyznaczyła w organizacji Inspektora Ochrony Danych.
Więcej o polityce prywatności czytaj TUTAJ.

Akceptuję