Nie mamy wątpliwości, że Ukraina walczy dziś o wolność swoją, ale także naszą. Od wyniku tej wojny zależy nie tylko to, czy w Kijowie będzie władza ukraińska czy moskiewska, ale także to, jaka będzie władza w Warszawie i kto będzie panował nad Europą. To się rozstrzyga teraz tam, gdzie kiedyś przegrał wielki książę Witold nad Worsklą. W tym samym miejscu toczą się dziś walki decydujące o przyszłości całego świata. Tymi słowami prof. Andrzej Nowak zaczął swój wykład, który był zwieńczeniem spotkania zorganizowanego 23 kwietnia przez wydawnictwo Biały Kruk w historycznej sali „Sokoła” w Krakowie. Poprowadziła je dziennikarka Anna Popek.

Okazją do spotkania była premiera nowej książki prof. Nowaka Polska i Rosja. Sąsiedztwo wolności i despotyzmu X-XXI w. Biały Kruk wraz z autorem już od dłuższego czasu planowali publikację na temat historii polsko-rosyjskiej, ale ostatnie wydarzenia znacznie przyspieszyły te plany. I taki był również sens krakowskiego spotkania, bo dziś jest niezwykle ważne, aby głos cenionego znawcy dziejów Rosji – prof. Andrzeja Nowaka był wyraźnie słyszany. W błyskotliwej rekonstrukcji historii Polski i Rosji w „Sokole” profesora wspierali dwaj inni profesorowie, którzy należą do najwybitniejszych erudytów Starego Kontynentu: Wojciech Roszkowski i Wojciech Polak.

– W historii Rosji, car realizując swoje nawet najbardziej szalone pomysły, nie spotykał się z żadnym oporem. Tak było również za rządów Iwana Groźnego, kiedy dochodziło do terroru, wysiedlania ludzi, zabierania majątków i okrutnych morderstw. Wykonujący rozkazy Iwana sami szybko lądowali w rękach kata, bo car zabijał także swoje wierne sługi. Trzeba przypomnieć, że gdy zajmował Republikę Nowogrodzką, Iwan Groźny kazał wymordować nawet kilkadziesiąt tysięcy mieszkańców przez utopienie ich w mroźnej rzece pod warstwą grubego lodu – wyjaśniał prof. Polak.

Niestety, w przeciwieństwie do krajów z kręgu cywilizacji łacińskiej w Rosji nie ma przeciwwagi ze strony Kościoła. – Rosja prawosławna była krajem zacofanym, opierającym się wyłącznie na sile imperialnej. Całkowite oddanie niezależności Cerkwi na rzecz rosyjskiej władzy państwowej nastąpiło ostatecznie za panowania cara Piotra I, który jednakże podporządkował patriarchę nie bezpośrednio sobie, lecz specjalnemu urzędowi, który można by nazwać ministerstwem ds. religii, czym dodatkowo upokorzył Cerkiew. Stosowano metody zastraszania, torturowano czy nawet mordowano. Oczywiście, wcześniej takie rzeczy miały miejsce również w naszym kręgu cywilizacyjnym. Różnica polega na tym, że Zachód ostatecznie z tego wyrósł, zaś Rosja i Cerkiew moskiewska – nigdy – tłumaczył z kolei prof. Roszkowski.

Na zakończenie wieczoru arcyciekawy wykład wygłosił prof. Nowak. W swym wnikliwym przedstawieniu historii Polski, Rosji i Ukrainy krążył on wokół odpowiedzi na pytanie, skąd się właściwie wzięła Ukraina. Zdecydowanie warto przeczytać całą wypowiedź autora Polski i Rosji, ale ta najkrótsza definicja, którą zaprezentował prof. Nowak, brzmi: „Ukraina jest córką Rusi, wychowanką Rzeczypospolitej, zbuntowaną przeciwko macosze, która zabrała jej imię i chce zabrać jej wszystko: przeciwko Moskwie”.

Spotkanie odbyło się pod patronatem tygodnika Niedziela; można je obejrzeć na YouTubie na kanale wydawnictwa Biały Kruk. Partnerem strategicznym wydarzenia był PKO Bank Polski, partnerem głównym – KGHM Polska Miedź S.A., pozostałymi partnerami – PGNiG, Grupa LOTOS, Enea oraz Grupa PZU.