NOBLE
Polskie korzenie

Laureatami Nagrody Nobla 2024 w dziedzinie medycyny zostali amerykańscy biolodzy Victor Ambros i Gary Ruvkun. Odkryli oni nowy mechanizm regulacji aktywności genów – mikroRNA, nową klasę małych cząsteczek RNA. Opisany mechanizm pomaga m.in. zrozumieć rozwój chorób autoagresywnych, nowotworów czy cukrzycy. Pierwsze mikroRNA odkrył Ambros w 1993 r., ale przez ponad 7 lat uważano, że jest ono charakterystyczne tylko dla małego nicienia. Okazało się, że występuje też w innych organizmach, w tym u ludzi. Jak podkreślił Thomas Perlmann, sekretarz generalny Komitetu Noblowskiego, mikroRNA są powiązane z rakiem i trwają badania nad ich wykorzystaniem właśnie w jego leczeniu. Ojciec Victora Ambrosa był imigrantem z Polski, który przybył do USA po II wojnie światowej.

Polskiego pochodzenia jest także John Hopfield, który podzielił się tegoroczną Nagrodą Nobla z fizyki z Geoffreyem E. Hintonem. Urodził się jako jedno z sześciorga dzieci polskiego fizyka Johna Josepha Hopfielda. Hopfield Jr. z Uniwersytetu Princeton oraz Hinton z Uniwersytetu w Toronto zostali uhonorowani za ważne odkrycia umożliwiające uczenie się maszyn i rozwój sztucznej inteligencji (AI). „Uczenie maszynowe od dawna jest ważne dla badań, w tym sortowania i analizy ogromnych ilości danych. John Hopfield i Geoffrey Hinton wykorzystali narzędzia z fizyki do opracowania metod, które kładą podwaliny pod dzisiejsze uczenie maszynowe” – czytamy w oficjalnym komunikacie. Co ciekawe, Hinton – uważany za ojca chrzestnego AI – w 2023 r. odszedł z pracy w Google; ostrzegał przed zagrożeniami związanymi z niekontrolowanym rozwojem AI.
j.k.

CHINY – UE
Wojna handlowa

Dziesięć krajów UE opowiedziało się za karnymi cłami antydumpingowymi na chińskie samochody elektryczne. Decyzja o nałożeniu ceł na „elektryki” wynika z oskarżeń o niesprawiedliwe dotowanie produkcji przez rząd chiński, co umożliwia zaniżanie cen tych pojazdów w Europie. Francja, Włochy i Polska, które poparły wprowadzenie ceł, mają nadzieję, że takie działania zmuszą chińskich producentów do inwestowania w Europie, a tym samym do uczciwej konkurencji. Decyzja o cłach spotkała się z natychmiastową reakcją ze strony Chin, które ogłosiły środki odwetowe. Najpewniej mamy do czynienia z początkiem wojny handlowej między UE a Chinami. Pekin nałożył cła na luksusową europejską brandy, przez co staje się ona za droga dla Chińczyków. Uderza to głównie we Francję, ta bowiem najmocniej oskarża Chiny o korzystanie z praktyk, które dają im niesprawiedliwą przewagę nad europejskimi producentami. Prezydent Emmanuel Macron jest największym w UE zwolennikiem ceł na chińskie pojazdy. Ma to chronić francuską motoryzację.
j.k.

PODRĘCZNIK NA WOJNĘ
Jak się przygotować

Do ponad 5 mln gospodarstw domowych w Szwecji trafi w listopadzie poradnik, jak przygotować się na wojnę – poinformował minister obrony cywilnej Carl-Oskar Bohlin. Broszura jest zaktualizowaną o doświadczenia Ukrainy wersją wydawnictwa z 2018 r. – Nowy, niepewny świat wymaga większych przygotowań – oznajmił Bohlin. W 31-stronicowym wydawnictwie, rozszerzonym o 11 stron, znalazły się zalecenia i tzw. checklisty, czyli spis rzeczy do zrobienia, które pozwolą przetrwać tydzień w przypadku kryzysu lub wojny bez pomocy z zewnątrz. Zaleca się m.in. zrobienie zapasów żywności, także dla zwierząt domowych.

Nowy rozdział poświęcono schronieniu i ewakuacji w przypadku ataków z powietrza rakietami i dronami. Jak wyjaśniono, doświadczenia rosyjskiej wojny w Ukrainie pokazują, że obiekty cywilne też mogą się stać celami.
j.k.

SZCZYT
Sprawiedliwy pokój

Ambasador Ukrainy w Turcji Wasyl Bodnar (na zdjęciu) poinformował, że Kijów chce przed końcem roku zorganizować szczyt pokojowy z udziałem Rosji. – Jednym z najważniejszych celów tego szczytu jest osiągnięcie sprawiedliwego pokoju w Ukrainie. Nie mówimy tu o formacie, w którym Ukraina i Rosja siedzą naprzeciwko siebie i Ukraina wysłuchuje żądań Rosji – powiedział Bodnar na briefingu w Ankarze. Ambasador podkreślił, że Turcja, która stara się utrzymywać dobre stosunki i z Ukrainą, i z Rosją, będzie istotnym uczestnikiem szczytu ze względu na jej doświadczenie mediacyjne.

W terminie nie odbył się natomiast szczyt w Ramstein – z powodu przełożenia przez prezydenta USA Joe Bidena wizyty w Niemczech. Powodem był pustoszący USA huragan Milton. W czasie spotkania liderów Grupy Kontaktowej ds. Obrony Ukrainy w amerykańskiej bazie Ramstein Biden miał rozmawiać z prezydentem Ukrainy Wołodymyrem Zełenskim i kanclerzem Niemiec Olafem Scholzem. Efektem miały być decyzje dotyczące dalszego wsparcia Zachodu dla Ukrainy.
j.k.

TARGI DZIEĆMI
Jak zamówić surogatkę

Zgroza. Jeszcze w październiku odbędzie się w Kolonii w Niemczech impreza pn. „Wish for a Baby” („Pragnienie posiadania dziecka”), która przez krytyków jest określana mianem targów dziećmi. Udział zapowiedziały ośrodki in vitro z całej Europy. Wiele z nich oferuje możliwość wynajmu matki zastępczej. Jednym z uczestników ma być przychodnia reklamująca ofertę dla gejów i transseksualistów. Pojawi się też firma o nazwie Surrogay. Organizatorzy adresują swoją ofertę w pierwszej kolejności do par heteroseksualnych i singli. Oferują im kontakty do lekarzy zajmujących się in vitro oraz do firm, które pośredniczą w surogacji. Na targach można się umówić na zakup dziecka od kobiety mieszkającej poza granicami Niemiec.

Ofertą dla homoseksualistów jest surogacja. Dla lesbijek, obok surogacji, możliwe jest również in vitro oraz tzw. metoda ROPA, w której obie kobiety są wciągane w proces macierzyństwa: jedna z nich jest dawcą jajeczek, druga nosi i rodzi dziecko. Partnerami inicjatywy są rozmaite organizacje, w tym grupy homoseksualne.

W Niemczech nie toczy się szersza dyskusja na ten temat, co nie oznacza, że nie ma grup, które są przeciwne takim głęboko niemoralnym przedsięwzięciom. Tuż przed targami odbędzie się protest organizowany przez kobiecą grupę Frauenheldinnen. Jak zauważają organizatorki protestu, w targach chodzi o „nielegalne praktyki w zakresie medycyny reprodukcyjnej”. „Nie ma czegoś takiego jak «prawo do dziecka», a dzieci nie są towarem” – wskazują. Podkreślają, że tak naprawdę chodzi tu o handel ludźmi.
w.d.

GÓRY WYSOKIE
Skompletowała Koronę

Dorota Rasińska-Samoćko, wchodząc na Sziszapangmę (8027 m n.p.m.), czternasty zdobyty przez nią ośmiotysięcznik, jako pierwsza Polka w historii skompletowała Koronę Himalajów i Karakorum. Zrobiła to w nieco ponad 3 lata; w maju 2021 r. rozpoczęła od najwyższego szczytu Mount Everestu. Rasińska-Samoćko była członkinią wyprawy zorganizowanej przez agencję Seven Summit Treks, która działała w stylu komercyjnym, tzn. czternaściorgu turystom wysokogórskim, wspomagającym się tlenem z butli, pomagało w zdobyciu szczytu piętnastu Szerpów. Inna Polka – Kinga Baranowska może się pochwalić zdobyciem dziewięciu ośmiotysięczników, ale osiągnęła to w stylu sportowym, bez korzystania z tlenu z butli. Inne wybitne polskie himalaistki – Wanda Rutkiewicz i Anna Czerwińska zaliczyły, odpowiednio, osiem i sześć takich szczytów. Z polskich himalaistów Koronę Himalajów i Karakorum zdobyli Jerzy Kukuczka, Krzysztof Wielicki i Piotr Pustelnik.
w.d.

NIE – DLA LGBT
Dość ideologii

Wcześniej firma Harley-Davidson zaprzestała inwestowania w tzw. inicjatywy DEI (diversity, equity, inclusion – różnorodność, równość i włączenie). Teraz tą samą drogą poszła Toyota. Jej władze powiadomiły 50 tys. pracowników i ponad 1,5 tys. dealerów w USA o zakończeniu sponsorowania wydarzeń LGBTQ+ oraz udziału w rankingach kultury korporacyjnej, prowadzonych m.in. przez organizację Human Rights Campaign (HRC). To już kolejna firma motoryzacyjna, która odchodzi od uczestnictwa w inicjatywach o charakterze ideologicznym i chce się skupić przede wszystkim na wspieraniu edukacji STEM (science, technology, engineering, mathematics – nauka, technologia, inżynieria i matematyka). HRC obok takich działań nie przechodzi obojętnie. Możliwe jest wezwanie do bojkotu firmy rezygnującej z udziału w „indeksach równościowych”. Władze HRC już stwierdziły, że działania Toyoty będą miały długotrwały negatywny wpływ na sukces biznesowy „w przyszłości, w której coraz więcej osób identyfikuje się jako LGBTQ+”.
w.d.

RELIGIA
Połowa odejdzie

Zmiany wprowadzane przez ekipę Donalda Tuska, polegające m.in. na ograniczeniu liczby godzin religii, sprawią, że co najmniej połowa katechetów straci pracę – alarmuje Stowarzyszenie Katechetów Świeckich. Nauczyciele religii wciąż nie otrzymali z resortu edukacji żadnej propozycji przebranżowienia. Odejście połowy katechetów to ostrożne szacunki. Możliwa jest jeszcze gorsza sytuacja: jeżeli Ministerstwo Edukacji Narodowej wprowadzi zmiany w zapowiadanym kształcie, pracę może stracić nawet ponad dwie trzecie katechetów. MEN zamierza przecież nie tylko zmniejszyć liczbę godzin religii, ale też ustawić ten przedmiot w planie przed obowiązkowymi lekcjami lub po nich. Brak propozycji oraz marginalizowanie nauczania religii sprawią, że zaniepokojeni o swoją przyszłość katecheci będą odchodzić ze szkół, by szukać pewniejszego zatrudnienia. Według SKŚ, to zapowiedź całkowitej likwidacji lekcji religii w szkole, która w efekcie odbierze uczniom realną szansę na pogłębianie wiedzy i kształtowanie wartości moralnych oraz etycznych.
j.k.