Ruchowi Harcerskiemu w Polsce mija właśnie 100 lat. Jest wiele środowisk harcerskich, które złotymi zgłoskami zapisały się w dziejach Polski. Harcerze na trwale zapisali się w historii Polski zarówno czynami wzniosłymi, jak i codzienną pracą wychowawczą prowadzoną wśród młodzieży.
W Przemyślu jednym z takich środowisk jest Czarna Trzynastka Przemyska, obecnie Szczep Drużyn Harcerek i Harcerzy. Korzenie Trzynastki sięgają 1981 r., kiedy to przy przemyskim Technikum Mechaniczno-Elektrycznym grupa uczniów, z inicjatywy profesora Ludwika Skwary zdecydowała o powstaniu drużyn harcerskich nawiązujących do przedwojennych, pięknych tradycji polskiego harcerstwa. Wśród uczniów prym wiódł Andrzej Berestecki i Ryszard Wojnar.
Wiosną 1982 r. pierwsi harcerze Szczepu złożyli przyrzeczenie harcerskie „…Mam szczerą wolę całym życiem pełnić służbę Bogu i Polsce, nieść chętną pomoc bliźnim i być posłusznym Prawu Harcerskiemu”. To rota Przyrzeczenia z 1936 r., jakże odmienna od tej, która obowiązywała wówczas w oficjalnym harcerstwie. Szczep szybko się rozwijał, a prym w nim prawie od początku wiodła drużyna z numerem „13”.
Drużyna prowadzona początkowo przez Zbigniewa Beresteckiego przyjęła za patrona legendę polskiego harcerstwa, Józefa Grzesiaka Czarnego, twórcę legendarnych Czarnych Trzynastek w Krakowie (1917) i Wilnie (1920). Od początku Trzynastacy wykazywali szczególne zainteresowanie prawdziwymi, niezakłamanymi dziejami polskiego harcerstwa. Szybko nawiązali kontakt z działającym przy przemyskim kościele Świętej Trójcy Kręgiem Seniorów harcerskich i czerpali otwartymi umysłami wiedzę o tym, jak drzewiej w polskim harcerstwie bywało.
W 1982 r., 17-letni wówczas zastępowy z „13” Andrzej Huk pisze „Trzynastkę” - hymn drużyny, pieśń nawiązującą w refrenie do Orląt Przemyskich i Szarych Szeregów. To on wraz z Tadeuszem Hodiakiem i Piotrem Pilchem spisują, wzorem Czarnej Trzynastki Wileńskiej, Konstytucje Drużyny. Harcerze regularnie odbywają zbiórki, których tematyka często nawiązuje do białych plam w polskiej historii. Trwa budująca rywalizacja z bratnią 11. drużyną turystyczną prowadzoną przez Ryszarda Wojnara i Krzysztofa Ryczana. Cały Szczep regularnie uczestniczy w Mszach harcerskich w kościele Świętej Trójcy. W ostatni dzień października każdego roku harcerze organizują spotkania przy grobie Orląt Przemyskich, czcząc w ten sposób ich heroiczną walkę o polskość Przemyśla w 1918 r. Z powodu swoich nieskrywanych poglądów i działań miewają czasem poważne kłopoty ze strony ówczesnych władz. Dzięki kontaktom, jakie nawiązali studiujący już od 1983 r. w Krakowie Andrzej Berestecki i Ryszard Wojnar, Trzynastacy wchodzą do nieformalnych struktur Niepokornego Harcerstwa, Ruchu Harcerskiego nieakceptującego ówczesnej polityki i władz Związku Harcerstwa Polskiego. Trzynastacy stanowią trzon tworzącego się przed połową lat 80. Duszpasterstwa Harcerskiego Diecezji Przemyskiej.
W 1986 r. drużynowym zostaje Andrzej Huk, który, wspomagany przez swojego przybocznego Tomasza Kaczmarczyka, rozbudowuje drużynę. Pod koniec lat 80. Czarna Trzynastka Przemyska liczy ponad 40 harcerek i harcerzy. W 1987 r. Trzynastacy aktywnie uczestniczą w spotkaniu z Ojcem Świętym Janem Pawłem II w Tarnowie, za co spotyka ich kara ze strony władz harcerskich. Ryszard Wojnar za organizowanie religijnego życia tego środowiska zostaje zawieszony w prawach instruktora ZHP. Inni instruktorzy są inwigilowani przez pracowników służby bezpieczeństwa, zarówno za działalność harcerską, jak i za działania podejmowane w ramach Niezależnego Zrzeszenia Studentów Wyższej Szkoły Pedagogicznej w Krakowie.
W 1989 r. z inicjatywy druha Huka i Hodiaka Czarna Trzynastka Przemyska występuje z ZHP i współtworzy Związek Harcerstwa Rzeczypospolitej. W krótkim czasie drużyna rozrasta się do liczącego ponad 120 harcerek i harcerzy Związku Drużyn ZHR w Przemyślu. W pełni niepodległej już Rzeczypospolitej Czarna Trzynastka Przemyska wzięła sobie za cel propagowanie wartości patriotycznych w lokalnym środowisku i dbałość o wychowanie patriotyczne w swoich drużynach. W czasie papieskiej wizyty w Przemyślu, w czerwcu 1991 r., harcerze „13” ofiarnie i licznie pełnią służbę pomocniczą i porządkową na ulicach miasta.
Szczególne nasilenie działalności o charakterze patriotycznym rozpoczęło się w Trzynastce po Zlocie XX lecia jej działalności, mającego miejsce w 2001 r. Komendant Zlotu Andrzej Huk, w porozumieniu z grupą instruktorów związanych z Czarną Trzynastką podjął decyzję o odbudowie i wzmocnieniu nieco podupadających drużyn wywodzących się z „13”. Udało się w krótkim czasie rozwinąć w pełni działalność dwóch drużyn - żeńskiej i męskiej Trzynastki. I znowu na ulicach Przemyśla zaznaczali swą obecność harcerze w charakterystycznych czarnych pałatkach, zarzuconych na w pełni skompletowany mundur harcerski. Trzynastacy aktywnie uczestniczą w obchodach świąt narodowych. Z okazji 11 listopada organizują m.in. wieczornice adresowane do mieszkańców ziemi przemyskiej. W 2005 r. Trzynastacy uczestniczyli w obozie wędrownym po Białorusi, gdzie celem głównym było porządkowanie polskich cmentarzy wojennych z 1920 r. W tym samym roku do cyklicznych wyjazdów Trzynastaków doszła pielgrzymka na Kalwarię Pacławską, gdzie harcerki i harcerze z „13” uczestniczą w asyście i pełnią służbę sanitarną i porządkową. Czarna Trzynastka była też jednym ze współorganizatorów Konferencji Patriotycznych organizowanych w 2008 r. przez podkarpackie Kuratorium Oświaty. W 2008 r. wraz z Archidiecezjalnym chórem „Magnificat” przygotowała Wieczór Pieśni Patriotycznych na przemyskim Zamku Kazimierzowskim. Ta inicjatywa kontynuowana była przez Trzynastaków w zeszłym roku, choć już bez chóru.
W uznaniu zasług za utrwalanie pamięci o dokonaniach wcześniejszych pokoleń Polaków, o ich walkach o niepodległość i w obronie Ojczyzny, Czarna Trzynastka Przemyska została odznaczona w 2009 r. medalem Opiekuna Miejsc Pamięci Narodowej. We wrześniu tego roku za dorobek w swojej pracy patriotycznej Czarna Trzynastka Przemyska uhonorowana została medalem Pro Memoria…