Po uroczystościach milenijnych w Krakowie powstała Ocena przebiegu centralnych uroczystości kościelnych w okresie od 14 kwietnia do 8 maja 1966 r. Dokument ten opatrzony został nadrukiem: Ściśle tajne i powstał w Urzędzie do Spraw Wyznań. Dotarł do niego Peter Raina i dzięki niemu możemy zapoznać się z rzeczywistymi intencjami i działaniami władzy w tym czasie. Obszerne fragmenty dokumentu zostaną przedstawione zgodnie z ortografią i interpunkcją oryginału.

I. Polityczne cele kierownictwa episkopatu w przedsięwziętych uroczystościach kościelnych

Hierarchia kościelna masowymi obchodami milenium katolicyzmu w Polsce chciała dokonać wielkiego przełomu moralno-politycznego w narodzie polskim. Dlatego też nieprzypadkowo cała jej dotychczasowa działalność w okresie Polski Ludowej, a tym bardziej w latach realizacji tzw. Wielkiej Nowenny zmierzała permanentnie do demonstrowania rzekomego miejsca i siły katolicyzmu w życiu naszego społeczeństwa.

Skrupulatne przygotowanie, a następnie przeprowadzenie kościelnego milenium - obok i kontra - obchodom tysiąclecia państwowości polskiej - jest dobitnym wyrazem demonstracji politycznej i stosunku reakcyjnego episkopatu polskiego do przemian zachodzących w różnych dziedzinach życia w naszym kraju.

Polityczna orientacja kierownictwa Kościoła, jego zdecydowany, fanatyczny antykomunizm doprowadził w konsekwencji do powstania w środowisku tych ludzi oficjalnej, zorganizowanej opozycji politycznej przeciwko władzy ludowej. Chcą oni odegrać rolę przysłowiowego już " przedmurza chrześcijaństwa", w nowych warunkach - wymierzonego w swej treści przeciwko socjalizmowi i naszej niezawisłości. Stąd też nie jest rzeczą jak "orędzie", który przy ogromie wypływającej z niego szkodliwości - godzi on, przede wszystkim, w podstawowe, żywotne interesy naszego socjalistycznego państwa, jego polityki tak wewnętrznej, jak również zagranicznej. Wysyłając "orędzie" episkopat zaczął oficjalne uprawiać własną politykę zagraniczną sprzeczną z polską racją stanu, wymierzoną swym ostrzem w sojusz polsko-radziecki i z innymi krajami socjalistycznymi. Hierarchia kościelna i część reakcyjnego kleru w powiązaniu z elementami klerykalnymi w naszym społeczeństwie realizują swoją politykę drogą wykorzystania uczuć religijnych ludzi wierzących. Wierzenia religijne części naszego społeczeństwa pośrednio lub bezpośrednio kler i jego władza wykorzystują w swej reakcyjnej, antypatriotycznej walce o "rząd dusz" w narodzie. Chcą oni na nowo przerodzić duchowo i moralnie naród polski, ponownie jego ochrzcić, oddać w niewolę M[atki] B[ożej] i kościoła, a tym samym, wyzwalać w społeczeństwie naszym dewocję i fanatyzm religijny, tak bardzo im potrzebny w walce z socjalizmem i władzą ludową. Środkiem w szerzeniu dewocji i fanatyzmu jest powszechnie rozwijany i zaszczepiany kult maryjny. Przy pomocy maryjności, kler prowadzi klerykalizację środowisk zawodowo-stanowych, walczy o młodzież o jej powiązania z polityczną działalnością kościoła. [ ...]

W roku milenijnym kler postawił sobie zadanie nawrócenia małżeństw bez ślubu kościelnego. W tek wielkiej nietolerancji kler zawsze sięga po pomoc do aktywu przykościelnego, który różnymi środkami urabia opinie w środowisku i wywiera presję na swobodnie myślących ludzi. [...]

W ostatnich latach, szczególnie w okresie obchodów tysiąclecia państwa polskiego, kler próbuje zaszczepić w narodzie pogląd, że dzieje naszego narodu są dziejami kościoła, cały zaś tysiącletni dorobek narodowy Polak zawdzięcza kościołowi, a patriotyczna postawa społeczeństwa jest również dziełem kościoła, jego "patriotycznej" przeszłości i teraźniejszości.

Nie przypadkowym jest więc coraz częstsze wykorzystywanie w działalności kościoła, w uroczystościach i imprezach kościelnych - elementów narodowych i patriotycznych, tak w kazaniach biskupów, kleru jak również w dekoracjach (biało-czerwone flagi, godło państwowe, postacie bohaterów naszej historii itp.). [...]

Organizując milenijne uroczystości kościelne wzywają oni ludzi wierzących do manifestowania swych uczuć religijnych i przywiązania do kościoła i polityki swych reakcyjnych biskupów. Temu celowi służą uroczystości obliczone na masowy i manifestacyjny udział wierzącego społeczeństwa. Kościelne imprezy milenijne często przez organizację i wystąpienia biskupów, księży - są przekształcane w zgromadzenia o charakterze bardziej politycznym niż religijnym. [ ...]

II. Przedsięwzięcia instancji partyjnych, organizacji społecznych i władz państwowych w związku z centralnymi, milenijnymi imprezami kościelnymi

Realizacja przez kler kościelnego millenium oraz wytworzona sytuacja w stosunkach państwo - kościół wymagały zajęcia odpowiedniego, właściwego stanowiska w tych sprawach. Kierownictwo Partii i Rządu po dokonaniu wnikliwej analizy działalności kościoła i jego politycznych celów oraz dążeń, nakreśliło zasadnicze kierunki działania wobec kościoła w okresie obchodów kościelnych uroczystości milenijnych.

W oparciu o dyrektywy kierownictwa został opracowany plan przedsięwzięć polityczno-organizacyjnych, którego celem było ograniczenie zasięgu, masowości oraz charakteru politycznego uroczystości kościelnych.

Obok przedsięwzięć polityczno-propagandowych z planu m.in. wynikała:

- potrzeba skoordynowanego, jednolitego działania Wydziałów KC, resortów, urzędów, instytucji oraz organizacji społecznych zgodnie z dyrektywami Kierownictwa,

- zapobieżenie naruszaniu dyscypliny pracy, w związku z uroczystościami milenijnymi i wykorzystywaniu różnego rodzaju państwowego i spółdzielczego transportu, dla przewozu pielgrzymów,

- konieczność przeciwdziałania udziałowi pracowników nauki i studentów w milenijnych uroczystościach kościelnych,

- przeciwdziałanie udziałowi nauczycielstwa i młodzieży szkolnej w imprezach organizowanych przez kler,

- ograniczenie udziału turystów zagranicznych w uroczystościach kościelnych, szczególnie w dniu 3 maja w Częstochowie oraz niedopuszczenie do przyjazdu do Polski w okresie milenijnych uroczystości hierarchii kościelnej innych krajów,

- przeprowadzenie z niektórymi biskupami - ordynariuszami ( szczególnie wrogo ustosunkowanymi do władzy ludowej) rozmów ostrzegawczych,

- dążenie do podporządkowania kleru obowiązującym przepisom prawnym, dotyczącym działalności punktów katechetycznych, wizytacji oraz zmniejszania naboru do Wyższych Seminariów Duchownych, ujawniania ukrytych dochodów kleru i kościoła, płacenia podatków, konsekwentnego stosowania kar za nieprowadzenie ksiąg inwentarzowych, szczególnie wobec reakcyjnej części kleru,

- niedopuszczanie do budownictwa nowych obiektów sakralnych,

- przeciwdziałanie aktywizacji kleru w dziedzinie organizacji własnych imprez kulturalnych i rozrywkowych dla młodzieży i społeczeństwa danej parafii, itp. problemy.

Dla wcielenia w życie postanowień Kierownictwa oraz koordynacji podejmowanych wysiłków, powołana została Komisja Partyjno-Rządowa z Sekretarzem KC Wł. Wichą na czele. Komisja ta oraz jej problemowe podkomisje odbyły szereg ściśle tematycznych posiedzeń, na których w sposób dokładny omówiono poszczególne zespoły spraw, od realizacji których w poważnym stopniu zależało zmniejszenie zasięgu i charakteru manifestacji planowanych, i organizowanych przez kler imprez kościelnych. [ ...]

Realizując ustalenia Komisji Ministerstwo Kultury i Sztuki, Komitet ds. Radia i Telewizji oraz związane z nimi organizacje, urzędy i instytucje opracowały wspólny, synchronizowany plan imprez, dostosowując je terminami i miejscami, jako kontrprzedsięwzięcia do odbywających się uroczystości kościelnych. Chodziło bowiem o to, by stanowiły one poważny element odciągania ludzi, głównie młodzieży od udziału w imprezach religijnych. Podobnie postąpił GKKFiT, towarzystwa i organizacje sportowe, turystyczne itp.

Ministerstwo Oświaty działalność swą nakierowało na to, by młodzież szkolna nie brała udziału w imprezach organizowanych przez kościół. W związku z tym dużo wysiłku położono na atrakcyjne i pożyteczne wypełnienie czasu pozalekcyjnego młodzieży.

Za tydzień ciąg dalszy tego jakże wiele mówiącego dokumentu.