Świadek

Najpierw szukałam okazji, aby przedstawić postać Jerzego Kowalewskiego. Później stwierdziłam, że jego losy są tak bogate w zdarzenia, tak bardzo związane z polską historią, że żaden pretekst nie jest potrzebny, by je opowiedzieć.
Kiedy widzę i słucham ludzi mówiących do mnie z telewizyjnego okienka, zastanawiam się, czy naprawdę Polacy zasłużyli na to, żeby byle kto, byle jak opowiadał im bzdurne, często plugawe historyjki. Zdecydowana większość bywalców szklanego ekranu nie ma do zaoferowania nic prócz tego, co zawdzięczają Stwórcy, czyli twarzy, ewentualnie ciała w całości. A przecież to nieprawda, że nie ma ludzi mądrych, wrażliwych, dobrych. Ludzi prawdziwych i uczciwych. Do tego właśnie grona zaliczyć można z pewnością spotkanego przeze mnie zupełnie przypadkiem, w miejscu, gdzie zwłaszcza w sierpniu podobnych jemu bywa naprawdę wielu - na Jasnej Górze, mężczyznę. Ma 81 lat, jest czynnym przewodnikiem wycieczek zagranicznych. Warszawiakiem z urodzenia, szlachcicem herbowym po mieczu i po kądzieli. Zna biegle pięć języków, jest niezwykle miły i uprzejmy. Jerzy Junosza Kowalewski, bo to o nim będę pisała, to nie tylko świadek historii, ale przede wszystkim żywy dowód działania Bożej Opatrzności. Czy mogłam nie zapisać tego, co usłyszałam?

Więzień

Wszystko zaczęło się w 1939 r. Wrócił ze szkoły w Szwajcarii. Właśnie zdał maturę. Był koniec sierpnia. W domu w Warszawie nie zastał ani mamy, ani taty. Idąc ich śladem, zaciągnął się do wojska. We wrześniu walczył pod dowództwem gen. Franciszka Kleberga. Co było dalej, wszyscy wiedzą, również o tym, co stało się 17 września. Sowieci dopadli ich w Brześciu. Miał wiele szczęścia. Z trzema kolegami udało im się zbiec z transportu. Wrócił do Warszawy. Dom nadal był pusty. Natychmiast odnalazł dawnych znajomych. Wciągnęli go do konspiracji. Przysięgę na wierność Bogu i Ojczyźnie przyjmował od niego płk Mieczysław Dobrzański, brat stryjeczny „Hubala”.
Walczył w Związku Walki Zbrojnej. Po kilku miesiącach z wojennej tułaczki wróciła mama. W kwietniu 1941 r. został aresztowany przez gestapo i umieszczony na Pawiaku. Kiedy Niemcy wtargnęli nocą do mieszkania, do końca nie wiedział, kogo przyszli aresztować. Oboje z mamą nie mieli pojęcia o swojej działalności w podziemiu. Wzięli jego. Noc na Pawiaku, przesłuchania w alei Szucha, powrót na Pawiak. Tak wyglądały tamte dni. Przez pewien czas, skutkiem intensywnych przesłuchań, przebywał w więziennym szpitalu. Nie był do końca przytomny, więc nawet nie miał świadomości, że człowiek, który daje mu pić, karmi, pomaga we wszelkich czynnościach, to Ojciec Maksymilian, obecny święty. Wtedy wiedział tylko, że ten głos, te słowa to źródło ogromnej siły. Tyle w nich było wiary i nadziei, że nabrał absolutnej pewności, że wszystko będzie dobrze. Ta siła pozostała w nim na wszystkie dni wojny. Na Pawiaku był jeszcze prawie rok.
W 1942 r., wiosną, przewieziono go do Oświęcimia. Dostał numer 31 119. Trafił tam w czasie, kiedy rtm. Pilecki organizował ruch oporu. Zaangażował się w ten ruch. Chyba tylko dzięki temu przetrwał, nawet eksperymenty pseudomedyczne, którym był razem z innymi poddawany. W Auschwitz żyli jak jedna wielka rodzina. Nie było różnic narodowościowych, wyznaniowych, żadnych. Do dziś spłaca dług wszystkim, którzy mu wtedy pomagali. Również dlatego oprowadza teraz wycieczki po tych oświęcimskich ścieżkach bólu, łez i krwi. Wespół z dwoma więźniami (obozowym nr. 77 - Tadeuszem Pietrzykowskim, bokserem, i nr. 253 - Pogonowskim) w maju 1942 r. z okruszków więziennego chleba zrobili różaniec. Modlili się na nim. Później podarowali go Matce Bożej. Jest na Jasnej Górze. Po Oświęcimiu Kowalewski był jeszcze w Gross-Rosen i Dachau. Ten ostatni etap zakończył z dniem wyzwolenia obozu przez 42. Dywizję „Tęczową”, dowodzoną przez gen. Patona. Kilka tygodni spędził w amerykańskim szpitalu wojskowym. Kiedy poczuł się lepiej, wstąpił do 2. Korpusu Polskiego i dotarł do Włoch.

Emigrant

Któregoś dnia, całkiem przypadkiem, na jednej z rzymskich ulic spotkał swojego ojca. Za jego namową, a właściwie pod jego presją, zapisał się na Uniwersytet w Rzymie i rozpoczął życie studenta. Trwało to dwa lata. Później swoje kroki skierował do Anglii, ale że miał dość wojennej Europy, a do Polski bał się jeszcze wracać, wyruszył do Argentyny. Nie znał tamtejszego języka, więc podjął pracę jako pasterz. Po 7 miesiącach, kiedy zaczął się już swobodnie porozumiewać z Argentyńczykami, znalazł pracę w Instituto Diagnostico i Frataniento (coś w rodzaju ośrodka diagnostycznego) w Buenos Aires. Tam spotkał Ewitę Perón (żonę prezydenta J. D. Peróna, aktorkę, działaczkę polityczną). Władał biegle 5 językami, był przystojny, miły, elegancki. Nie mógł nie zwrócić na siebie uwagi. Zaproponowała mu pracę w Ministerstwie Spraw Socjalnych. Przepracował tam 7 miesięcy, czyli do czasu, kiedy otrzymał z Międzynarodowego Czerwonego Krzyża informację, że jego ukochana mama żyje i mieszka w Warszawie. Pierwszym napotkanym polskim statkiem popłynął do kraju. Był rok 1949. Dla niego wojna skończyła się właśnie wtedy. Ówczesne polskie władze nie były zadowolone z jego powrotu i dawały mu to odczuć przez wszystkie lata socjalistycznej Polski.
Dziś, mimo swoich 81 lat, nadal pracuje. Pilotuje wycieczki zagraniczne. Właściwie nie ma wyjścia. Choć bardzo lubi swoją pracę, jest ona przede wszystkim podstawowym źródłem utrzymania jego rodziny.

Korzenie

To mógłby być koniec opowieści o młodości Jerzego Junoszy Kowalewskiego. Mógłby, gdyby nie kilka jeszcze uzupełnień, które do końca pozwolą zrozumieć, skąd „brali” się ludzie bezwarunkowo poświęcający swe życie ojczyźnie, do końca wierni zasadom i ideałom.
Matka pana Jerzego - Halina Trentowska-Kowalewska herbu Leliwa, płk WP, pracowała w kontrwywiadzie. Była działaczką POW. Skazana przez bolszewików na śmierć, wspólnie z mężem i dwojgiem znajomych, jako jedyna z tej grupy cudem ocalała (pozostali 10 lipca 1919 r. zostali rozstrzelani w Winnicy na Ukrainie). Walczyła w Powstaniu Warszawskim w zgrup. Litwina, miała pseudonim Leliwa - Halszka.
Ojciec pana Jerzego, drugi mąż jego mamy, był porucznikiem Wojska Polskiego. Walczył w czasie I wojny światowej u gen. Żeligowskiego; w czasie II wojny światowej bił się we Francji, Wielkiej Brytanii, Palestynie, Libii, we Włoszech. Zmarł w Anglii.
Widziałam zdjęcie ze spotkania rodzin wojskowych - legionistów i peowiaków - w Belwederze. Rzecz cała miała miejsce 19 marca1927 r. Pan Jerzy miał wtedy 4 lata. Jest w samym środku zdjęcia. Siedzi na kolanach marszałka Józefa Piłsudskiego.
Wszystko, co napisałam wyżej, to zaledwie fragment tego, co usłyszałam. Jest to jednak wystarczająco dużo, żeby można było wyrobić sobie opinię na temat człowieka, wartości, jakim hołduje, i czasów, w jakich przyszło mu żyć. Wydaje mi się, że najlepszym podsumowaniem będą słowa hiszpańskiego dziennikarza Luisa Diez Tejon, który po powrocie z Polski do swego kraju, zainspirowany osobą bohatera tekstu, który oprowadzał jego grupę po Auschwitz, napisał w gazecie El Comercio list otwarty do Jerzego Kowalewskiego. Tak brzmi jego fragment: „Mogę Panu powiedzieć, że nie potrzebuję nawet dwóch palców, by wskazać liczbę nazwisk, przed którymi mogę się bezwarunkowo skłonić. W Pana wypadku nie mam wątpliwości... Oprowadzał mnie Pan po obozie bez śladu nienawiści na Pańskiej twarzy i bez żadnych dalszych ustępstw wobec wspomnień... Chociaż z całych sił walczył Pan ze wspomnieniami, stwierdził Pan, że jest to przegrana walka, ponieważ zapomnienie nie jest przyjacielem, nad którym można zapanować...”.